Созылмалы гастрит

Созылмалы гастрит — ас қорыту жүйесінің ең көп тараған ауруларының бірі, әр түрлі себептермен асқазан шырышты қабығының созылмалы қабынулы зақымдануы; ол созылмалы атрофиялық емес гастрит және созылмалы атрофиялық гастрит деген екі үлкен топқа бөлінеді. Асқазан шырышты қабығы ұзақ уақыт тітіркену мен зақымдану нәтижесінде біртіндеп қып-қызыл болып, ісініп, эрозия пайда болып, тіпті бездері атрофиялық өзгеріске ұшырап, ішек метаплазиясы дамуы мүмкін. Ауру ұзаққа созылып, қайта-қайта өршіп отырады; көбінің ауыры жеңіл болғанымен, атрофиялық гастрит ішек метаплазиясымен бірге жүріп, асқазан қатерлі ісігінің дамуына белгілі бір дәрежеде байланысты болғандықтан, назар аударуды талап етеді.

Себептері көп. Хеликобактер пилори инфекциясы — ең басты себеп, бұл бактерия асқазан шырышты қабығына орнығып, оны ұзақ уақыт зақымдап отырады, созылмалы гастриттің жартысынан көбі осымен байланысты. Оған қоса ұзақ дұрыс тамақтанбау — тамақ уақытының бұзылуы, шамадан тыс тамақ ішу, ащы, суық, тұзы көп тамақты ұнату; стероидты емес қабынуға қарсы дәрілерді, гормондарды ұзақ қабылдау; ішімдік пен темекінің шамадан тыс жұмсалуы; психологиялық кернеу, мазасыздық, ұйқысыздық — бәрі де асқазан шырышты қабығын зақымдайды.

Өт қайтуы да қабық тосқауылын бұзып, қабынуды күшейтеді. Жас ұлғайған сайын асқазан шырышты қабығының атрофиясы жиілейді. Симптомдары арнайы емес, ауырлық дәрежесі эндоскопиядағы зақымдану деңгейімен сәйкес келе бермейді.

Әдетте жоғарғы қарынның сырт-сырт ауруы, толу, қақрысу, қышқыл тарту, күйдіргі, тәбетсіздік, жүрек айну байқалады; тамақтан кейін симптом күшейе не азайтуы мүмкін. Кейбір науқастар ешқандай шағым бермейді, тек гастроскопия кезінде кездейсоқ анықталады. Қабыну қабық тамырларына немесе эрозияға тигенде, қара нәжісті, құсқанда қан араласуды беруі мүмкін; ұзақ созылмалы қан жоғалту темір тапшылық анемиясына әкеледі; атрофиялық гастритте салмақтың төмендеуі, анемия, B12 витаминінің тапшылығы байқалуы мүмкін.

Диагноз негізінен гастроскопия мен патологиялық биопсияға сүйенеді. Гастродуоденоскопияда шырышты қабық формасын тікелей көріп, қабынудың, эрозияның, атрофияның таралуын көлемін анықтайды; патологиялық биопсия қабынудың белсенділігін, бездер атрофиясын, ішек метаплазиясын бағалап, ауырлық қаупін айқындайтын негізгі құжат. Сонымен бірге Helicobacter pylori-ді тексеру (көбінесе көміртек-13 немесе көміртек-14 тыныс тестісі) бактерия бар-жоғын анықтайды.

Емдеу себебін жою мен симптомдарды жеңілдетуді біріктіреді. Хеликобактер табылса,стандартты жою терапиясын жүргізу керек — қазір құрамында висмут бар төрттік терапия, 10-14 күн, жойылғаннан кейін шырышты қабық қабынуы айтарлықтай жақсарады; қышқыл тарту, күйдіргі, қарын ауруы болса, протон сорғы ингибиторлары немесе H2-рецептор антагонисттерімен қышқылды бәсеңдету; қарын толуы, ерте тою болса, қарын қозғалысын арттыратын дәрілер қосып, шырышты қабық қорғауыштарын қолданады. Тіршілік салтын түзетіп, тамақты уақтылы, шайнап жеп, ащы-тұзы аз тамақ ішіп, темекі мен ішімдікті қойып, эмоционалдық тұрақтылықты сақтау керек.

Созылмалы гастритте басты назар — ұзақ мерзімді күтім. Тұрақты бақылауда болу, атрофиялық гастрит ішек метаплазиясымен болса, әр 1-3 жыл сайын гастроскопия қайталап, өзгерістерді ерте анықтап отырған жөн. Аш немесе тойып кетуден сақтанып, тітіркендіргіш тамақты азайтып, хеликобактер Positive болса, тарелканы бөліп ыдыстарды зарарсыздандырып, отбасылық жұғудан сақтанған жөн.

Көптеген созылмалы гастрит дұрыс емдеп күтім жасағанда ұзақ жыл тұрақты болады, қалыпты өмірге кедергі келтірмейді.