Созылмалы бронхит

Созылмалы бронхит — трахея, бронх шырышты қабығы мен айналасындағы тіндердің созылмалы арнайы емес қабынуы; негізгі белгісі созылмалы жөтел және қақырық, ауру ұзаққа созылып, қайта-қайта өршиді, тыныс алу жүйесінің ең көп тараған созылмалы ауруларының бірі. Клиникалық тұрғыдан жылына үш айдан астам жөтел-қақырық бөлініп, екі жыл қатарынан қайталанып, басқа жүрек-өкпе аурулары алынып тасталғанда созылмалы бронхит диагнозы қойылады. Ауру өскен сайын тыныс жолы біртіндеп тарылып, созылмалы обструктивті өкпе ауруына (СОӨА) айналып, тыныс функциясын едәуір нашарлатуы мүмкін.

Темекі шегу — созылмалы бронхиттің ең маңызды себеп факторы. Темекі түтініндегі зиянды заттар ұзақ уақыт тыныс жолы шырышты қабығын тітіркендіріп зақымдайды, киліктікті қозғалысы әлсіреп, шырыш көп бөлініп, фагоциттердің қызметі төмендеп, тыныс жолының қорғанысы бұзылады. Белсенді темекімен қоса, пассивті түтінге ұзақ түсу, өндірістік шаң, химиялық газдар, үй ішіндегі және сыртқы ауаның ластануы да маңызды себеп.

Тыныс жолының қайталанбалы инфекциясы, суық тию, аллергия, иммунитеттің төмендеуі ауруды туындатып, жедел өршітеді. Ұзақ созылмалы жөтел кейбір науқастарда эмфиземамен бірге жүріп, тыныс функциясын біртіндеп нашарлатады. Созылмалы бронхит баяу басталады, ерте кезеңде симптомы жеңіл, жиі назарсыз қалады.

Тән көрінісі — ұзақ қайталанатын жөтел, әсіресе таңертең тұру мен түнде күштірек; қақырық көбінесе ақ шырышты не көбіктенген болып, жедел өршу кезінде мөлшері артып, іріңді болуы мүмкін. Науқастарда жиі ентігу, жүктемеден кейін ентігу біртіндеп күшейеді. Аура қайта-қайта өршіп, суық түскенде не мезгіл ауысқанда айқын көбейеді.

Тиісті бақылау болмаса, өкпе функциясы төмендеп, соңғы кезеңде айқын ентікпе, тыныс алу қиындауы, тіпті тыныс жетіспеушілігі, өкпе жүрегі дамуы мүмкін. Диагноз негізінен анамнез бен клиникалық көрініске сүйенеді, көкірек көкірек рентгені мен өкпе функциясы зерттеуі көмектеседі. Өкпе функциясы аса маңызды — тыныс жолы обструкциясының дәрежесін бағалап, СОӨА бар-жоғын анықтайды.

Жедел өршу кезінде қан анализі, қақырық посеві інфекцияны анықтап, антибиотик тағайындауға көмектеседі. Емдеу тұрақты кезеңдегі басқару мен жедел өршуді жоюдан тұрады. Тұрақты кезеңде мақсат — симптомдарды басып, өкпе функциясының төмендеуін кідірту: темекіден толықты бас тарту — ауруды кідіртудің ең тиімді жолы; тұмауға және пневмококкқа қарсы вакцина жедел өршулерді азайтады; тыныс алу жаттығулары (ерін жиып тыныс алу, құрсақпен тыныс алу) желдетуді жақсартады; жөтел-қақырығы күштілерге бронх dilation дәрілері мен қақырық жүргізетін дәрілерді дұрыс қолдану.

Жедел өршу кезінде қақырық көбейіп, іріңді, температура көтеріліп, ентікпе пайда болса, дереу дәрігерге қаралып, антибиотик, қақырық жүргізетін, бронх кеңейтетін дәрілерді қажетіне қарай оттегі мен глюкокортикоид тағайындату керек. Созылмалы бронхиттің бастысы — алдын алу мен ерте араласу. Темекіні неғұрлым ерте қойса, соғұрлым пайдасы көп; кәсіптік әсерде болғандар қорғану шараларын дұрыс жасауы керек; суықтан сақтанып, тыныс жолы инфекциясын азайтып, тамақтану мен дене тәрбиесін жақсарту.

Симптомы барлар ерте барып өкпе функциясын бақылап, дұрыс емделіп, тұрақты тексеріліп, СОӨА-ға өтіп кетпеуі керек. Дұрыс басқарылса, көптеген науқас ұзақ жыл тұрақты өмір сүре алады.