နှင်းခူ အရေပြားရောင်ရမ်းခြင်း (eczema/dermatitis)

နှင်းခူသည် အကြောင်းအရင်း အတွင်းအပြင် အမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်သော အရေပြား ရောင်ရမ်းမှု တုံ့ပြန်ချက်ဖြစ်ပြီး၊ အဖြစ်များဆုံး အရေပြားရောဂါများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ လက်တွေ့ သွင်ပြင်မှာ အရေပြား အဖုအပြန့် ပုံစံ အမျိုးမျိုး (နီမောင်းခြင်း၊ အဖုလေးများ၊ ရည်အိတ်များ၊ ယိုစီးခြင်း၊ အရည်ယိုခြင်း၊ အနာကျက်ခြင်း၊ အခွံ့ကြွေခြင်း စသည်)၊ ညီသောနှစ်ဖက် ဖြစ်ခြင်း၊ အလွန်အမင်း ယားယံခြင်း၊ ရောဂါ နာတာရှည် ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်ခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။ နှင်းခူ၏ "စို" ဟူသော စကားလုံးသည် အရှိန်မြှင့်ချိန်တွင် အရည်ယိုလိုစ ရှိခြင်းကို ဖော်ညွှန်းသည်။ အရေပြားရောင်ရမ်းခြင်း (dermatitis) နှင့် နှင်းခူတို့သည် သဘာဝ တူညီပြီး နှစ်မျိုးလုံး အရေပြား ရောင်ရမ်းမှု တုံ့ပြန်ချက်ကို ဆိုလို၍ မကြာခဏ ပေါင်းစပ် ဆွေးနွေးကြသည်။ နှင်းခူသည် အရွယ် မရွေး ဖြစ်နိုင်ပြီး နို့စို့ ကလေးများနှင့် သက်ကြီးများလည်း မနည်းလှပေ။ နှင်းခူ အကြောင်းရင်း ရှုပ်ထွေးပြီး မျိုးရိုးအလားအလာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် အကြောင်းအရင်း အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရလဒ် ဖြစ်သည်။ လူနာများ မကြာခဏ ဓာတ်မတည့် ဗီဇ (atopy) ရှိပြီး အရေပြား အကာအကွယ်လုပ်ငန်း မွေးရာပါ အားနည်းကာ အရေပြားမှ ရေထွက်ပေါက်မှု များပြီး ပြင်ပ လှုံ့ဆော်ပစ္စည်းများနှင့် ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းများ ပိုလွယ်စွာ ဝင်ရောက်နိုင်သည်။ နှိုးဆွ ပိုဆိုးစေသော အကြောင်းအရင်း- အစားအစာ ဓာတ်မတည့်မှု (နို့၊ ကြက်ဥ၊ ပင်လယ်စာ စသည်)၊ ရှူရှိုက်ရသော ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်း (ဖုန်မှုန့်အင်းအုံ၊ ဝတ်မှုန်)၊ ထိတွေ့ လှုံ့ဆော်မှု (ဓာတု ဆေးကြောဆေး၊ အလှပြင်ပစ္စည်း၊ သတ္တု)၊ ပတ်ဝန်းကျင် ခြောက်သွေ့/စိုထိုင်းခြင်း၊ ပူအေး အပြောင်းအလဲ၊ စိတ်တင်းမာ စိုးရိမ်ခြင်း၊ အတွင်းဆိုင်း ပြောင်းလဲခြင်း၊ အရေပြား ကူးစက်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ သီးသန့် နှင်းခူ အမျိုးအစား ဖြစ်သော atopic dermatitis သည် ခုခံအား မူမမှန်ခြင်းနှင့်လည်း ဆက်စပ်သည်။ နှင်းခူကို ရောဂါကြာချိန်နှင့် လက္ခဏာအလိုက် အရှိန်မြှင့်၊ အရှိန်လျော့နှင့် နာတာရှည် ဟူ၍ သုံးအဆင် ခွဲသည်။ အရှိန်မြှင့်ချိန် အရေပြား ဒဏ်ရာ နီမောင်းခြင်း၊ အဖုလေးများ၊ ရည်အိတ်ငယ်များ ဖြစ်ပြီး၊ ခြစ်မိပါက ယိုစီးခြင်း၊ အရည်ယိုခြင်း၊ အနာကျက်ခြင်း တို့ ဖြစ်သည်; အရှိန်လျော့ချိန် နီရောင် ရောင်ရမ်းမှု အရည်ယိုမှု လျော့ကျပြီး အဖုလေးများ၊ အနာကျက်ခြင်း၊ အခွံ့များ အဓိက ဖြစ်သည်; နာတာရှည်ချိန် အရေပြား ထူလာပြီး စိမ့်ဝင်လာကာ lichenification ဖြစ်ကာ အရောင်ချည်ပြီး ထင်ရှားသော ခြစ်မှု ဒဏ်ရာများ ပေါ်သည်။ နှင်းခူသည် ခေါင်းမျက်နှာ ခြေလက်ကွေးရာဒေသ (တံတောင်ဆစ်ချိုင့်၊ ဒူးခေါင်းချိုင့်)၊ လက်၊ ယောနိ စသည့် နေရာများတွင် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ အလွန်အမင်း ယားယံခြင်းသည် အထင်ရှားဆုံး လက္ခဏာဖြစ်ပြီး ညအချိန်တွင် ပိုဆိုးကာ အိပ်စက်မှုကို ဆိုးဆိုးရွားရွား ထိခိုက်သည်; ထပ်တလဲလဲ ခြစ်မိခြင်းက အရေပြား အကာအကွယ်ကို ထပ်ဖျက်ဆီးပြီး "ယားယံခြင်း-ခြစ်ခြင်း-ဒဏ်ရာ ပိုဆိုးခြင်း" သံသရာ ဆိုးကို ဖြစ်စေသည်။ နှင်းခူ ရောဂါသတ်မှတ်ခြင်းသည် အဓိကအားဖြင့် လက်တွေ့ လက္ခဏာနှင့် ရောဂါမှတ်တမ်းအပေါ် မူတည်ပြီး များသောအားဖြင့် အထူး စစ်ဆေးမှု မလိုပေ။ ဓာတ်မတည့်မှု အကြောင်းရင်း နှိုးဆွသည်ဟု သံသယရှိသူများ ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်း စစ်ဆေးမှု (အရေပြား ပွတ်တိုက်စမ်းသပ်၊ သွေး တိကျ IgE) ပြုလုပ်နိုင်သော်လည်း အပေါင်း ထွက်သည်နှင့် အကြောင်းဆက် သက်ဆိုင်သည်ဟု မဆိုနိုင်ဘဲ လက်တွေ့နှင့် ပေါင်းစပ် ဆုံးဖြတ်ရမည်။ ရောဂါသတ်မှတ်ချိန်တွင် contact dermatitis၊ မှိုကူးစက်ခြင်း၊ မှဲ့ရောဂါ (scabies) စသည်တို့နှင့် ခွဲခြားရမည်။ နှင်းခူ ကုသမှု အဓိကမှာ "အရေပြား အကာအကွယ် ပြုပြင်ခြင်း + ရောင်ရမ်းမှု နှိမ်နှင်းယားယံမှု ပျောက်ဆေး" ဖြစ်သည်။ အခြေခံ ကုသမှုမှာ အစိုဓာတ် ပေး ပြုစုခြင်းဖြစ်ပြီး၊ နူးညံ့သော အစိုဓာတ်ဖြည့် ခရင်မ် (moisturizer) ကို တစ်နေ့ များကြိမ် လိမ်းပါ၊ အထူးသဖြင့် ရေချိုးပြီး ၃ မိနစ်အတွင်း လိမ်းပါက ပြန်ဖြစ်မှု လျှော့ချပြီး လက္ခဏာများ သက်သာစေနိုင်ကာ၊ ဤသည် နှင်းခူ ကုသမှု အုတ်မြစ် ဖြစ်သည်။ ဆေးဝါး ကုသမှု- လိမ်းဆေးသည် အဓိက နည်းလမ်းဖြစ်ပြီး အရည်ယိုချိန်တွင် boric acid ရည်ဖြင့် စိုစွတ်သော ဖတ်ရှ် သုံးနိုင်ပြီး၊ နီမောင်း အဖု အဆင့်တွင် glucocorticoid လိမ်းဆေး ခရင်မ် (တိုတို စံကျ သုံး၊ ကြာရှည် ကျယ်ကျယ်ဝန်းဝန်း သန်မာသော ဟော်မုန်း မသုံး) သို့မဟုတ် calcineurin တားဆီးဆေး (tacrolimus၊ pimecrolimus၊ မျက်နှာ၊ အရေးကြောင်း ဒေသအတွက် သင့်လျော်) လိမ်းနိုင်သည်; ယားယံလွန်၍ အိပ်စက်မှု ထိခိုက်သူများ antihistamine ပါးစပ်မှ သောက်နိုင်သည်; ပြင်းထန် ပျံ့နှံ့သူများ တိုတို စနစ်တကျ glucocorticoid သို့မဟုတ် ခုခံအား နှိမ်ဆေး (အထူးကု ဆရာဝန် လမ်းညွှန်မှုအောက်) သုံးနိုင်သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ခြစ်ခြင်း၊ ပူပူနွေးနွေး ရေနွေးငှပ်ခြင်း၊ အလွန်အကျွံ သန့်စင်ခြင်း ရှောင်ကာ သံသယရှိ ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းနှင့် လှုံ့ဆော်ပစ္စည်း ရှောင်ရမည်။ နှင်းခူသည် ပြန်ဖြစ်လွယ်သော်လည်း သိပ္ပံနည်းကျ စီမံခန့်ခွဲခြင်းဖြင့် ကြာရှည် ထိန်းနိုင်သည်။ လူနာ "ကြာရှည် စီမံခန့်ခွဲမှု" အယူအဆ ထူထောင်ပါ- အစိုဓာတ် ပေး ပြုစုခြင်း၊ စံကျ ဆေးသုံးခြင်း၊ နှိုးဆွ အကြောင်းရင်း ရှောင်ခြင်း၊ စိတ်တည်ငြိမ်ခြင်း တို့ ဆက်လက် လုပ်ပါ။ အရှိန်မြှင့် ဖြစ်ပွါးချိန်တွင် အချိန်မီ ဆေးကုသမှု ခံယူပြီး ဆရာဝန် လမ်းညွှန်မှုအောက်တွင် ဆေးသုံးရမည်; ဟော်မုန်း လိမ်းဆေး ကိုယ်တိုင် ကြာရှည် အလွဲသုံးစားခြင်း မရှိစေရ။ အရေပြား အကာအကွယ်လုပ်ငန်း တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ လူနာအများစု ဖြစ်ပွါးနှုန်းနှင့် ပြင်းထန်မှု တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျလာပြီး၊ နို့စို့ ကလေး atopic dermatitis သည် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှလည်း အများစု သက်သာလာတတ်သည်။